Energiekosten 101: zo is je kWh-prijs opgebouwd

Toen ik net begon met het bouwen van Stroomwekker.nl, keek ik vol verbazing naar de stroomprijzen. Soms zag ik een prijs van maar 2 cent, en een andere keer dook de prijs zelfs onder de nul. Mijn eerste gedachte was: gratis stroom, laat ik dan maar alles tegelijk aanzetten! Tot ik de daadwerkelijke rekening beter ging bekijken en besefte dat die twee cent niets zegt over wat ik werkelijk betaal.

Wat bleek? Je betaalt nooit alleen die kale marktprijs. Er komen nog allerlei kosten bovenop, en die kosten zijn meestal groter dan de marktprijs zelf. In deze uitleg laat ik zien hoe de prijs van één kilowattuur precies is opgebouwd, en waarom je altijd naar de all-in prijs moet kijken om je echte kosten te begrijpen.

De drie lagen van je stroomtarief

Als we het hebben over de all-in prijs, bedoelen we het totaalbedrag dat je per kilowattuur afrekent. Dat bedrag bestaat in de kern uit drie lagen die over elkaar heen liggen. De onderste laag is de kale marktprijs per uur: de inkoopprijs op de energiemarkt, die elk uur schommelt afhankelijk van vraag en aanbod, bijvoorbeeld hoeveel zon en wind er op dat moment is. Daarbovenop komen de leveringskosten en opslagen van je energieleverancier, die de stroom voor jou inkoopt, administreert en daarvoor een vergoeding per kWh rekent. En dan is er nog de laag die verreweg het grootste, en tegelijk het meest onzichtbare deel vormt: de belastingen. De overheid heft energiebelasting over elke kilowattuur die je verbruikt, en daarbovenop betaal je ook nog eens 21 procent btw over het hele bedrag.

Naast deze kosten per kWh betaal je meestal ook nog vaste leveringskosten, een vast bedrag per maand dat los staat van je uurtarief en dus ongeacht je verbruik hetzelfde blijft.

Waarom die belastinglaag zo veel gewicht heeft

Wat veel mensen verrast, is hoe groot die belastinglaag daadwerkelijk is. Bij een gemiddeld huishouden komen de energiebelasting en de btw samen al snel neer op 15 tot 17 cent per kWh, ongeacht wat de kale marktprijs op dat moment doet. Dat betekent dat zelfs wanneer de markt een prijs van min 2 cent laat zien, jij onderaan de streep alsnog 13 tot 15 cent per kWh betaalt. De negatieve marktprijs verdwijnt niet in jouw voordeel; hij wordt simpelweg overschaduwd door de vaste lagen eromheen.

Waarom de all-in prijs zo belangrijk is

Als je prijzen wilt vergelijken tussen verschillende uren of dagen, moet je naar het all-in tarief kijken, en niet naar de kale marktprijs die je in het nieuws of in sommige apps voorbij ziet komen. De kale marktprijs geeft namelijk vaak een vertekend beeld: hij suggereert soms dat stroom bijna gratis of zelfs winstgevend is, terwijl je in werkelijkheid nog steeds een substantieel bedrag betaalt. Wie zich baseert op de all-in prijs komt niet voor verrassingen te staan en kan veel betrouwbaarder inschatten wanneer het écht slim is om stroom te verbruiken.

Een concreet rekenvoorbeeld

Laten we het omzetten in een simpel voorbeeld. Stel, de kale marktprijs is op een bepaald moment -2 cent per kWh. Tel daar de energiebelasting en btw bij op, samen zo'n 15 cent, plus de opslag van je leverancier van ongeveer 2 cent. Dan kom je uit op een all-in prijs van rond de 15 cent per kWh — nog steeds fors lager dan een duur avonduur, dat richting de 30 tot 35 cent kan gaan, maar wel iets heel anders dan de "gratis stroom" die de kale marktprijs suggereert. Dit soort rekensommen laat precies zien waarom de relatieve verschillen tussen uren belangrijker zijn dan de absolute cijfers die je in het nieuws voorbij ziet komen.

Hoe dit je dagelijkse keuzes verandert

Zodra je deze opbouw doorhebt, verandert de manier waarop je naar je energieapp kijkt. In plaats van te schrikken van een "dure" dag met een hoge kale marktprijs, kijk je naar het daadwerkelijke all-in verschil tussen het duurste en het goedkoopste uur van die dag. Dat verschil is vaak nog steeds substantieel, ook al lijkt het optisch minder dramatisch dan de kale cijfers doen vermoeden. Voor je planning maakt het geen verschil of je nu met de kale of de all-in prijs rekent, zolang je maar consequent bent — maar voor het begrijpen van je rekening, en voor het maken van weloverwogen keuzes over bijvoorbeeld een thuisbatterij of zonnepanelen, is de all-in prijs de enige die telt.

Waarom je jaarafrekening soms toch verrast

Ondanks dat je slim plant op de all-in uurprijs, kan je jaarafrekening je soms toch verrassen. Dat komt meestal doordat er nog andere componenten meespelen die los staan van je uurtarief: de vaste leveringskosten per maand, de vastrechtkosten van je netbeheerder, en eventuele correcties als je terugleververgoeding het hele jaar door is gewijzigd. Deze kosten hebben niets te maken met wanneer je verbruikt, en zijn dus ook niet te beïnvloeden met slim plannen. Het is goed om ze als apart potje te zien: slim plannen verlaagt je variabele kosten per kWh, maar de vaste kosten blijven ongeacht je gedrag hetzelfde.

Hoe je dit uitlegt aan iemand die net begint

Leg je dit uit aan een huisgenoot of vriend die net overstapt op een dynamisch contract, dan werkt de vergelijking met een boodschappenmandje vaak het beste: de kale marktprijs is de inkoopprijs van de supermarkt, maar jij betaalt de winkelprijs met daarin de marge van de winkel en de btw verwerkt. Niemand verwacht dat een product in de winkel voor de inkoopprijs te koop is, en met stroom werkt het feitelijk hetzelfde — alleen verandert bij stroom de inkoopprijs elk uur, terwijl de rest van de opbouw redelijk stabiel blijft.

Wat kun je nu doen?

Open Stroomprijs vandaag: daar tonen we je direct de all-in prijzen, zodat je eerlijk kunt vergelijken zonder zelf te hoeven rekenen. Lees ook Waarom verschilt de stroomprijs per uur? voor de achtergrond van die schommelingen, en bekijk de gids Apparaten slim plannen om deze kennis meteen praktisch toe te passen op je huishouden. Vergeet niet onze gratis Telegram bot aan te zetten, dan krijg je van mij automatisch een seintje zodra de all-in prijs écht laag is.

Kijk jij eigenlijk al naar de all-in prijzen in je energie-app, of liet je je tot nu toe vooral leiden door de kale uurprijzen? Laat het me weten in de Stroomwekker Telegram groep, ik ben erg benieuwd hoe jij dit aanpakt!